De Gedachte De klok regeert de mensen Jan Denys ziet de samenleving De klok regeert de mensen Jan Denys ziet de samenleving in al haar geledingen versnellen Jan Denys is arbeidsmarktdeskundige bij Randstad. Het nieuwste rapport van de Vlaamse Regionale Indicatoren toont nog maar eens aan dat de gemiddelde Vlaming worstelt met tijdsdruk (DM 28/6). Bijna de helft stelt dat een dag te weinig uren telt, een sterke stijging tegenover 10 jaar geleden. Van de ondervraagden zegt 15 procent nooit tijd te hebben voor zichzelf. In 1996 was dat slechts 10 procent. Hoe valt die trend te verklaren? Op het eerste gezicht is er sprake van een paradox. We werken namelijk steeds minder. In principe neemt de vrije tijd dus toe. De meest voor de hand liggende verklaring ligt in de sfeer van de arbeid. Globalisering, deregulering en intensievere competitie drijven zowel het werkritme op als de eisen die gesteld worden aan de werknemers. Die fenomenen vormen evenwel geen volledige verklaring. Het volstaat om naar ons vrijetijdsgedrag te kijken. Onze vrije tijd is minstens zo druk en genereert minstens evenveel stress als onze werktijd. Er moeten dieper liggende oorzaken te vinden zijn. Voor de Duitse socioloog Hartmut Rosa (auteur van High Speed Society) is de toegenomen ervaren tijdsdruk een gevolg van de neiging van onze maatschappij om steeds te versnellen. Deze versnelling doet zich voelen in nagenoeg alle maatschappelijke geledingen. Zelfs als we wandelen doen we dat sneller dan 50 jaar geleden. Voor Rosa is versnelling de meest fundamentele maatschappelijke trend van dit ogenblik. Naast versnelling zijn er nog drie grote andere trends: 'differentiatie', 'rationalisering' en vooral 'individualisering'. Versnelling komt er volgens Rosa op neer dat de huidige tijd niet zozeer geregeerd wordt door het geld, maar door temporele structuren die mensen ertoe dwingen voortdurend te versnellen. Wat veroorzaakt die versnelling? Rosa zoekt de basisverklaring buiten de economische ontwikkelingen. Aan de basis ligt de angst voor de dood en het voortschrijdend inzicht bij grote delen van de bevolking dat er geen leven na de dood is. Het leven moet hier en nu geleefd worden. Er komt geen tweede, en zeker geen eeuwige kans. Dat scheelt een stuk in de dagelijkse beleving van de wereld. Daarnaast zijn er opkomende sociale fenomenen als deadlines, fastfood, fast dating, enzovoort. Hedendaagse burgers willen het aantal intensieve leefmomenten zo veel als mogelijk uitbreiden, maar stoten daarbij onherroepelijk op grenzen. Dat werkt frustrerend, want het aanbod aan potenti�le intensieve belevenissen is nog nooit zo groot geweest. Hoe intensief en effici�nt men ook leeft, het besef is steeds daar dat er nog heel wat meer te beleven is. Bovendien moet er steeds gekozen worden. Keuzedwang wordt vandaag erkend als een bron van stress. Zou het kunnen dat versnelling ook 釪n van de bronnen is van de maatschappelijke verzuring? Het is duidelijk dat versnelling ook meespeelt in de wereld van de arbeid en op de arbeidsmarkt. Er is nooit een periode in de geschiedenis geweest waarbij zoveel hooggekwalificeerde jobs ter beschikking waren. Nooit eerder hebben zoveel werknemers zich zo uitgebreid kunnen uitleven in hun werk. Ze snellen van uitdaging naar uitdaging. Maar er is natuurlijk ook een keerzijde. Uitdagend werk vreet energie. Soms te veel energie. Emotionele uitputting is een veel gehoorde klacht bij werknemers. Omdat versnelling een fundamentele trend is die niet snel weer zal overwaaien is het aangewezen om rustig de tijd te nemen om de gevolgen daarvan te onderzoeken. Versnelling zal niet kunnen worden vertraagd. Individuen en samenlevingen zullen er wel op een andere manier moeten leren mee omgaan. Het is duidelijk dat er grenzen zijn aan het najagen van zoveel mogelijke intensieve levensmomenten. De vraag dringt zich ook op hoeveel versnelling een samenleving kan verdragen. De onderzoekers van het Vlaamse Regionale Indicatoren (VRIND) suggereerden bij de presentatie van hun rapport nogal voorbarig dat dit punt nu al bereikt is. Ik denk dat zulks niet zomaar kan worden veralgemeend naar alle maatschappelijke geledingen. Met bepaalde vormen van versnelling hebben jongeren geen moeite. Het grootste probleem voor de toekomst is wellicht dat een groep onder druk van de versnelling de rol moet lossen. Die groep zo beperkt mogelijk houden is 釪n van de grootste maatschappelijke uitdagingen. Ook interessant is de vraag hoe vergrijzing en versnelling elkaar zullen be�nvloeden.